Bourtange: een Groningse herschepping
Olivier Rieter
Foto's: Maria Dekeling
In Groningen ligt de gerestaureerde vestingplaats Bourtange, die onder meer een rol speelde in de tachtigjarige oorlog. De publicist Lambert Nouwen (tevens hoogleraar notariaat en belastingrecht) heeft het in een boek dat over een andere gerestaureerde locatie, Thorn, gaat, over een ‘twistpunt dat de restaurateurs van monumenten reeds jaar en dag verdeeld houdt. Wat te doen: conserveren of reconstrueren?’
In Bourtange heeft men resoluut voor de tweede optie gekozen. Alles wat je waarneemt is een reconstructie. ‘Welkom in het jaar 1742,’ staat er te lezen op de website van de vesiting. We lezen verder: ‘In de jaren zestig van de vorige eeuw nam de gemeente Vlagtwedde het initiatief om de vesting te reconstrueren. Het plan werd uitgevoerd tussen 1967 en 1992. Wallen werden opnieuw opgeworpen, grachten werden gegraven en soldatenbarakken werden gebouwd. Bezoekers van het Bourtange van nu wanen zich eeuwen terug in de tijd’.
Wat ervoer mijn reisgezelschap precies toen we door het plaatsje liepen? Kan een reconstructie echte gevoelens over en indrukken van het verleden opwekken?
Weinig mensen zullen bedenkingen hebben bij de gevoelens die worden opgeroepen door een monument ter nagedachtenis van gevallenen in de strijd, slachtoffers van vervolging of ter herdenking van een misstand uit het verleden, zoals slavernij.
Op een plek die deels lukraak gekozen is, komt men tot een herinneringspraktijk; men gedenkt de getroffenen van de geschiedenis. Men moet wel heel bot zijn wil men deze herinneringen als onecht typeren of als illusoir.
Sommige mensen hebben daarentegen wel problemen bij wat op een plek als Bourtange geschied is. Zij diskwalificeren wat mensen op een dergelijke locatie ervaren als onecht. Hier zijn minstens twee dingen tegenin te brengen: ten eerste dat hier de locatie niet lukraak is; hier heeft zich vroeger echt de geschiedenis afgespeeld die gerepresenteerd wordt. Ten tweede is er veel zorg besteed aan het overtuigend reconstrueren van Bourtange. Het is, lijkt me, verdedigbaar, dat een Bourtanger uit het verleden de huidige reconstructie geaccepteerd zou hebben als min of meer adequaat. Wie ben je dan als 21ste-eeuwer om kritiek te spuien?
Bourtange is kleinschalig; haast te klein voor het jaarlijkse living history festijn dat er plaatsvindt. Een professioneel historicus zal er mogelijk ook geen nieuwe inzichten opdoen, maar diegenen die zijn geboeid door geschiedbeleving, zullen er veel van hun gading vinden. De zorg die is besteed aan de reconstructie getuigt van een groot respect voor de historie en moet niet al te gemakkelijk worden gediskwalificeerd als inauthentiek.
Voor een andere herschepping, maar dan na de destructie van de Tweede Wereldoorlog zie: middelburg.
Olivier Rieter
Foto's: Maria Dekeling
In Groningen ligt de gerestaureerde vestingplaats Bourtange, die onder meer een rol speelde in de tachtigjarige oorlog. De publicist Lambert Nouwen (tevens hoogleraar notariaat en belastingrecht) heeft het in een boek dat over een andere gerestaureerde locatie, Thorn, gaat, over een ‘twistpunt dat de restaurateurs van monumenten reeds jaar en dag verdeeld houdt. Wat te doen: conserveren of reconstrueren?’
In Bourtange heeft men resoluut voor de tweede optie gekozen. Alles wat je waarneemt is een reconstructie. ‘Welkom in het jaar 1742,’ staat er te lezen op de website van de vesiting. We lezen verder: ‘In de jaren zestig van de vorige eeuw nam de gemeente Vlagtwedde het initiatief om de vesting te reconstrueren. Het plan werd uitgevoerd tussen 1967 en 1992. Wallen werden opnieuw opgeworpen, grachten werden gegraven en soldatenbarakken werden gebouwd. Bezoekers van het Bourtange van nu wanen zich eeuwen terug in de tijd’.
Wat ervoer mijn reisgezelschap precies toen we door het plaatsje liepen? Kan een reconstructie echte gevoelens over en indrukken van het verleden opwekken?
Weinig mensen zullen bedenkingen hebben bij de gevoelens die worden opgeroepen door een monument ter nagedachtenis van gevallenen in de strijd, slachtoffers van vervolging of ter herdenking van een misstand uit het verleden, zoals slavernij.
Op een plek die deels lukraak gekozen is, komt men tot een herinneringspraktijk; men gedenkt de getroffenen van de geschiedenis. Men moet wel heel bot zijn wil men deze herinneringen als onecht typeren of als illusoir.
Sommige mensen hebben daarentegen wel problemen bij wat op een plek als Bourtange geschied is. Zij diskwalificeren wat mensen op een dergelijke locatie ervaren als onecht. Hier zijn minstens twee dingen tegenin te brengen: ten eerste dat hier de locatie niet lukraak is; hier heeft zich vroeger echt de geschiedenis afgespeeld die gerepresenteerd wordt. Ten tweede is er veel zorg besteed aan het overtuigend reconstrueren van Bourtange. Het is, lijkt me, verdedigbaar, dat een Bourtanger uit het verleden de huidige reconstructie geaccepteerd zou hebben als min of meer adequaat. Wie ben je dan als 21ste-eeuwer om kritiek te spuien?
Bourtange is kleinschalig; haast te klein voor het jaarlijkse living history festijn dat er plaatsvindt. Een professioneel historicus zal er mogelijk ook geen nieuwe inzichten opdoen, maar diegenen die zijn geboeid door geschiedbeleving, zullen er veel van hun gading vinden. De zorg die is besteed aan de reconstructie getuigt van een groot respect voor de historie en moet niet al te gemakkelijk worden gediskwalificeerd als inauthentiek.
Voor een andere herschepping, maar dan na de destructie van de Tweede Wereldoorlog zie: middelburg.
