Olivier Rieter
De nostalgie van het moderne tijdperk wijkt sterk af van de vele oudere varianten van nostalgie, doordat het herinneren vermengd is geraakt met technologie en ook doordat het geheugen sterk gemediatiseerd is. De filmwetenschapper Alison Landsberg spreekt van prothetische herinneringen; mensen leven zich in in de levens van fictieve helden. De herinnering aan hen wordt deel van de eigen herinnering. Zo beleven mensen dankzij fictie op het witte doek of op een ander scherm vele alternatieve levens.
De magie van de moderniteit is auditief, door het beschikbaar komen van eindeloze databanken van digitale muziek en andere geluidsopnamen. Meer nog is de magie van de moderniteit gekoppeld aan het visuele. De visuele cultuur die beschikbaar is via het internet, is een vergaarbak van alle beelden die ooit geweest zijn, in steeds nieuwe combinaties.
Mensen in het Westen geloven niet meer massaal in magie (al zijn er mensen die belang hechten aan astrologie of alternatieve geneeswijzen). Ze zijn daarentegen wel geboeid door wat de historicus Simon During seculiere magie noemt: het met moderne middelen betoveren van het publiek, waarbij van het opgeroepene niet wordt gesuggereerd dat er iets bovennatuurlijks geschiedt, maar wel dat wat men aanschouwt verbluffend is. De herinneringen van oproeiende kinderen in de moderniteit zijn gekoppeld aan het ontdekken van nieuwe technologieën. Het is tegenwoordig mogelijk om nostalgisch te zijn naar een videogame van ‘vroeger’.
Ook in eerdere perioden van de moderniteit speelde de fascinatie voor het visuele een grote rol in de wereld van het opgroeiende kind: de stereoscoop, de toverlantaarn en de caleidoscoop waren verbluffend voor de jonge toeschouwer. Tegenwoordig zijn kinderen meer mediawijs, is men minder onder de indruk van moderne vindingen. Toch zullen de volwassen geworden kinderen van nu, nostalgisch terugblikken op hun ontdekkingsreis door de wereld van technologie.
Over de betovering door de fantasmagorie van de moderniteit zijn boeiende teksten geschreven door de Duitse cultuurfilosoof Walter Benjamin. Hij heeft het onder meer over de veranderingen die zich voltrokken in het Parijs van de negentiende eeuw. Benjamin schreef ook over het verloren gaan van de uniciteit van kunstwerken in tijden van mechanische reproductie. Je vraagt je af wat Benjamin, die stierf tijdens de Tweede Wereldoorlog, van een fenomeen als het internet zou hebben gevonden.
Een interessante vorm van nostalgie is retrofuturisme, waarin men ophemelend kijkt naar de toekomstbeelden die bestonden in het verleden. Dit ophemelen wordt vaak gekoppeld aan ironie (zoals in de film Mars attacks!), men is dan vertederd over de science fiction van de eigen cultuurgroep uit het verleden.
Bij retrofuturisme gaat het om een gedroomde toekomst uit het verleden. Een enigszins vergelijkbaar verschijnsel is steampunk, waarin science fiction en geschiedenis samenkomen in een alternatief verleden. Zie: steampunk.
De nostalgie van het moderne tijdperk wijkt sterk af van de vele oudere varianten van nostalgie, doordat het herinneren vermengd is geraakt met technologie en ook doordat het geheugen sterk gemediatiseerd is. De filmwetenschapper Alison Landsberg spreekt van prothetische herinneringen; mensen leven zich in in de levens van fictieve helden. De herinnering aan hen wordt deel van de eigen herinnering. Zo beleven mensen dankzij fictie op het witte doek of op een ander scherm vele alternatieve levens.
De magie van de moderniteit is auditief, door het beschikbaar komen van eindeloze databanken van digitale muziek en andere geluidsopnamen. Meer nog is de magie van de moderniteit gekoppeld aan het visuele. De visuele cultuur die beschikbaar is via het internet, is een vergaarbak van alle beelden die ooit geweest zijn, in steeds nieuwe combinaties.
Mensen in het Westen geloven niet meer massaal in magie (al zijn er mensen die belang hechten aan astrologie of alternatieve geneeswijzen). Ze zijn daarentegen wel geboeid door wat de historicus Simon During seculiere magie noemt: het met moderne middelen betoveren van het publiek, waarbij van het opgeroepene niet wordt gesuggereerd dat er iets bovennatuurlijks geschiedt, maar wel dat wat men aanschouwt verbluffend is. De herinneringen van oproeiende kinderen in de moderniteit zijn gekoppeld aan het ontdekken van nieuwe technologieën. Het is tegenwoordig mogelijk om nostalgisch te zijn naar een videogame van ‘vroeger’.
Ook in eerdere perioden van de moderniteit speelde de fascinatie voor het visuele een grote rol in de wereld van het opgroeiende kind: de stereoscoop, de toverlantaarn en de caleidoscoop waren verbluffend voor de jonge toeschouwer. Tegenwoordig zijn kinderen meer mediawijs, is men minder onder de indruk van moderne vindingen. Toch zullen de volwassen geworden kinderen van nu, nostalgisch terugblikken op hun ontdekkingsreis door de wereld van technologie.
Over de betovering door de fantasmagorie van de moderniteit zijn boeiende teksten geschreven door de Duitse cultuurfilosoof Walter Benjamin. Hij heeft het onder meer over de veranderingen die zich voltrokken in het Parijs van de negentiende eeuw. Benjamin schreef ook over het verloren gaan van de uniciteit van kunstwerken in tijden van mechanische reproductie. Je vraagt je af wat Benjamin, die stierf tijdens de Tweede Wereldoorlog, van een fenomeen als het internet zou hebben gevonden.
Een interessante vorm van nostalgie is retrofuturisme, waarin men ophemelend kijkt naar de toekomstbeelden die bestonden in het verleden. Dit ophemelen wordt vaak gekoppeld aan ironie (zoals in de film Mars attacks!), men is dan vertederd over de science fiction van de eigen cultuurgroep uit het verleden.
Bij retrofuturisme gaat het om een gedroomde toekomst uit het verleden. Een enigszins vergelijkbaar verschijnsel is steampunk, waarin science fiction en geschiedenis samenkomen in een alternatief verleden. Zie: steampunk.