Films en series over het verleden
Olivier Rieter
Films en series zijn goede bronnen aangaande de heersende mentaliteit in het heden. Dat geldt ook fictie die is gesitueerd in het verleden. Meer nog dat over 'vroeger' leren we er iets uit over onze hedendaagse denkbeelden over de geschiedenis. In fictie projecteren we onze wensen op het verleden. Fictie biedt escapisme, een verleden dat aanspreekt. Soms echter is er ook sprake van afschrikking door de andersheid en afstotendheid van het verleden. Lang niet alle fictie over 'het' verleden is nostalgisch. Veel depicties zijn ronduit grimmig, denk aan verhalen over de slavernij of de Tweede Wereldoorlog en de holocaust.
Het is natuurlijk niet echt mogelijk om over 'het' verleden te spreken. Historische fictie bestrijkt alle historische perioden: van de Bijbelse en de antieke Oudheid tot spionage in de Koude Oorlog, van vertellingen over de kruistochten tot westerns, gesitueerd (maar niet altijd opgenomen) in de Verenigde Staten.
Het is de genoemde 'andersheid' van het verleden die zorgt voor enige thematische coherentie; de kijkers willen opgaan in een verhaal dat vooral historische exotiek biedt, de exotiek van het niet meer vertrouwde.
Films en series kunnen soms sterkt nostalgisch zijn (denk aan de heritage cinema uit de Thatcher-jaren of een meer recente vrij conservatieve serie als Downton Abbey). Nostalgie heeft oneindig veel definities, een ervan behelst een legitimering van de politieke status quo op basis van overgeleverde waarden. Dan wil men geen verandering of revolutie representeren, maar een heilzaam vroeger toen horigen of werknemers hun 'natuurlijke' plaats nog zouden hebben gekend.
De diversiteit van nostalgie blijkt ook uit drie bekende Hollywood-films. In Forrest Gump zien we collectieve nostalgie, waarin conservatieve waarden het uiteindelijk winnen van meer progressieve, in China Town zien we een grimmig verhaal in prachtige beelden. Het verhaal is niet nostalgisch, maar de decors wel: zo ontstaat een ambivalent cultuurproduct. In The Hudsucker Proxy, misschien de beste film van de Coen-broers, zien we ironische nostalgie, waarin de naïviteit van de late jaren vijftig op de korrel wordt genomen, kritisch, maar wel liefdevol.
Veel mensen maken geen onderscheid tussen representatie van feit en fictie in films en series. Voor hen is er nauwelijks verschil tussen de fictieve koning Arthur en koning Richard Leeuwenhart, die werkelijk bestaan heeft. Hen gaat het meer om de sfeer van 'een' verleden, dan om het opdoen van informatie over 'het' verleden.
netflix-en-verledenheid
Olivier Rieter
Films en series zijn goede bronnen aangaande de heersende mentaliteit in het heden. Dat geldt ook fictie die is gesitueerd in het verleden. Meer nog dat over 'vroeger' leren we er iets uit over onze hedendaagse denkbeelden over de geschiedenis. In fictie projecteren we onze wensen op het verleden. Fictie biedt escapisme, een verleden dat aanspreekt. Soms echter is er ook sprake van afschrikking door de andersheid en afstotendheid van het verleden. Lang niet alle fictie over 'het' verleden is nostalgisch. Veel depicties zijn ronduit grimmig, denk aan verhalen over de slavernij of de Tweede Wereldoorlog en de holocaust.
Het is natuurlijk niet echt mogelijk om over 'het' verleden te spreken. Historische fictie bestrijkt alle historische perioden: van de Bijbelse en de antieke Oudheid tot spionage in de Koude Oorlog, van vertellingen over de kruistochten tot westerns, gesitueerd (maar niet altijd opgenomen) in de Verenigde Staten.
Het is de genoemde 'andersheid' van het verleden die zorgt voor enige thematische coherentie; de kijkers willen opgaan in een verhaal dat vooral historische exotiek biedt, de exotiek van het niet meer vertrouwde.
Films en series kunnen soms sterkt nostalgisch zijn (denk aan de heritage cinema uit de Thatcher-jaren of een meer recente vrij conservatieve serie als Downton Abbey). Nostalgie heeft oneindig veel definities, een ervan behelst een legitimering van de politieke status quo op basis van overgeleverde waarden. Dan wil men geen verandering of revolutie representeren, maar een heilzaam vroeger toen horigen of werknemers hun 'natuurlijke' plaats nog zouden hebben gekend.
De diversiteit van nostalgie blijkt ook uit drie bekende Hollywood-films. In Forrest Gump zien we collectieve nostalgie, waarin conservatieve waarden het uiteindelijk winnen van meer progressieve, in China Town zien we een grimmig verhaal in prachtige beelden. Het verhaal is niet nostalgisch, maar de decors wel: zo ontstaat een ambivalent cultuurproduct. In The Hudsucker Proxy, misschien de beste film van de Coen-broers, zien we ironische nostalgie, waarin de naïviteit van de late jaren vijftig op de korrel wordt genomen, kritisch, maar wel liefdevol.
Veel mensen maken geen onderscheid tussen representatie van feit en fictie in films en series. Voor hen is er nauwelijks verschil tussen de fictieve koning Arthur en koning Richard Leeuwenhart, die werkelijk bestaan heeft. Hen gaat het meer om de sfeer van 'een' verleden, dan om het opdoen van informatie over 'het' verleden.
netflix-en-verledenheid