Het kleurrijke verleden

Olivier Rieter

Het mediëvalisme (of: medievalism) kwam op in het Verenigd Koninkrijk in de negentiende eeuw. Het gaat bij mediëvalisme om de representatie van de Middeleeuwen (de periode van 500 tot 1500) in latere tijden, met name het heden. Umberto Eco schreef er ooit over dat er vele typen middeleeuwen bestaan, typen die minstens zoveel over het heden zeggen als over het verleden. De foto hier toont de kleurrijke of bonte Middeleeuwen, een heel ander type dan bijvoorbeeld de rauwe Middeleeuwen (de fantasywereld van Game of Thrones, oorspronkelijk geschapen door George Martin) of de dystopische Middeleeuwen (zoals in Mark Twain’s A connecticut yankee at King arthur’s court).

De historicus Johan Huizinga (die ooit bijna de Nobelprijs voor literatuur kreeg) schreef over de ‘kleurenzin’ van de tijd. In zijn representatie van de Middeleeuwen schetst hij een kinderlijk beeld van de Middeleeuwers.

Huizinga is niet de enige. De fascinatie voor kleur wordt vaak als ‘onrijp’ getypeerd, als een uiting van niet geraffineerde smaak. Kleur kan echter ook de deur van de fascinatie voor de Middeleeuwen openen. Ik ben historicus en mijn historische fascinatie is voor mij duidelijk traceerbaar. Ik droomde als kind weg bij de kaft van een bewerking voor kinderen van Ivanhoe van Walter Scott, de bekendste historische roman. Het ging om een kleurrijke kaft waarin ridders strijden in een toernooi. Ik zag de pracht van de kleuren en de aankleding van de ridders en paarden, niet de ontberingen en gewelddadige dood die de strijd in werkelijkheid was en is.

In nostalgische uitingen worden de ongemakken van het verleden weggefilterd. Er wordt vaak een esthetisch beeld geschapen en dat is zeker het geval in deze foto die te plaatsen valt in de hedendaagse trend van de reenactment, het met anderen naspelen van het verleden, een trend die weer verband houdt met cosplay, oftewel costume play: het zich uitdossen in kleding die de drager een andere persona verleent.

De ridder op deze foto heeft ook een andere persona; hij is een gevederde vlagdrager van wie de identiteit verborgen is door een helm, zoals de identiteit van Ivanhoe in het begin Scotts klassieke boek ook verborgen is.
​
De historische roman als genre is door Scott op de kaart gezet en heeft ook buiten het Verenigd Koninkrijk veel navolging gehad. De bekendste historische roman uit de Nederlandse Letteren is waarschijnlijk ‘De leeuw van Vlaanderen’ dat ook op mijn leeslijst als kind stond. Dit boek van Hendrik Conscience hielp mee met het kunstmatig scheppen van een nationale identiteit voor de Vlaamse ‘natie’. Fictie en kleurrijke verbeelding kunnen ingebeelde gemeenschappen (imagined communities, een term van de antropoloog Benedict Anderson) mee helpen ontstaan. Doordat men een taal deelt voelt men zich verbonden met mensen die men nooit ontmoet heeft. Het kunstmatig aanbrengen van dergelijke identiteiten is een belangrijk wapenfeit van zowel historici als van historiserende schrijvers uit de negentiende eeuw.

Meer over medievalisme. 

 https://pixabay.com/nl/photos/middeleeuwse-ridder-pantser-paard-2267399/