Het kasteel van Heeswijk, H. Bogaerts/Walter. Uit: Katholieke Illustratie, 1874/1875, Brabant-Collectie Tilburg University
Het kasteel
Olivier Rieter
Het kasteel had vroeger een verdedigingsfunctie. Het was een in steen opgetrokken machtssymbool, waarmee edellieden ook retorische macht over hun 'horigen' uitoefenden. Na de Middeleeuwen verloren kastelen hun verdedigingsfunctie, deels omdat de wallen niet bestand waren tegen de vuurkracht van de moderne tijd. Wat bleef was de retorische functie van de bouwwerken. Bewoners konden er een verhaal mee uitdragen van macht en pracht: zij drukten ermee uit dat ze zichzelf verheven voelden boven 'gewone' mensen. Die 'gewone' mensen accepteerden dit verhaal vaak wel, al kwam vanaf de twintigste eeuw een ironische kijk op de adel op.
Kastelen zijn, net als kronen, scepters, hermelijnen mantels en kerkspitsen dus machtssymbolen. Ze maken door hun opvallende uiterlijkheid deel uit van het verhaal van de maatschappij waarvan zij deel uitmaken. Ze nemen een uitzonderingspositie in, waarop de nadruk wordt gelegd. Wie een kasteel ziet kan er niet naast kijken, men is automatisch verwonderd over onder de indruk van de 'andersheid' van wat men ziet.
Kastelen die na de Middeleeuwen werden opgericht, hebben vaak veel middeleeuwen-achtige elementen, maar de bezoeker bemerkt meteen dat ze niet zijn gemaakt om een belegering te doorstaan, maar om prettig leven op stand mogelijk te maken. Kantelen, torens, een poort en vaak ook een gracht met ophaalbrug maken deel uit van retorisch repertoire van het kasteel. Soms wordt ook met heraldische kleurcombinaties een indruk van voornaamheid achtergelaten, bijvoorbeeld in geschilderde luiken.
Tegenwoordig zijn de woonlasten van kastelen, met omliggende landgoederen, redelijk zwaar drukkend. Daarom worden landhuizen en burchten vaak ondergebracht onder stichtingen of bij de overheid. Soms bedingen de voormalige eigenaars wel dat hun families er mogen blijven wonen. Over het leven op een kasteel hangt een romantisch waas en daarom laten ook nu nog rijke mensen voor zichzelf kasteelachtige landhuizen bouwen, bijvoorbeeld in de Verenigde Staten, een land dat zoals bekend geen middeleeuwse geschiedenis heeft, buiten de geschiedenis van de inheemse volkeren. In de Verenigde Staten is de bouwstijl van het neoclassisme (verwijzend naar de Oudheid) overigens populairder dan het verwijzen naar de Middeleeuwen. De Middeleeuwen staan voor veel Amerikanen ook voor een erfelijk ongelijkheidsbeginsel, terwijl men in Amerika eerder meritocratisch dan aristocratisch is ingesteld.
Voor meer zie: het-kasteel-als-erfgoed
Het kasteel
Olivier Rieter
Het kasteel had vroeger een verdedigingsfunctie. Het was een in steen opgetrokken machtssymbool, waarmee edellieden ook retorische macht over hun 'horigen' uitoefenden. Na de Middeleeuwen verloren kastelen hun verdedigingsfunctie, deels omdat de wallen niet bestand waren tegen de vuurkracht van de moderne tijd. Wat bleef was de retorische functie van de bouwwerken. Bewoners konden er een verhaal mee uitdragen van macht en pracht: zij drukten ermee uit dat ze zichzelf verheven voelden boven 'gewone' mensen. Die 'gewone' mensen accepteerden dit verhaal vaak wel, al kwam vanaf de twintigste eeuw een ironische kijk op de adel op.
Kastelen zijn, net als kronen, scepters, hermelijnen mantels en kerkspitsen dus machtssymbolen. Ze maken door hun opvallende uiterlijkheid deel uit van het verhaal van de maatschappij waarvan zij deel uitmaken. Ze nemen een uitzonderingspositie in, waarop de nadruk wordt gelegd. Wie een kasteel ziet kan er niet naast kijken, men is automatisch verwonderd over onder de indruk van de 'andersheid' van wat men ziet.
Kastelen die na de Middeleeuwen werden opgericht, hebben vaak veel middeleeuwen-achtige elementen, maar de bezoeker bemerkt meteen dat ze niet zijn gemaakt om een belegering te doorstaan, maar om prettig leven op stand mogelijk te maken. Kantelen, torens, een poort en vaak ook een gracht met ophaalbrug maken deel uit van retorisch repertoire van het kasteel. Soms wordt ook met heraldische kleurcombinaties een indruk van voornaamheid achtergelaten, bijvoorbeeld in geschilderde luiken.
Tegenwoordig zijn de woonlasten van kastelen, met omliggende landgoederen, redelijk zwaar drukkend. Daarom worden landhuizen en burchten vaak ondergebracht onder stichtingen of bij de overheid. Soms bedingen de voormalige eigenaars wel dat hun families er mogen blijven wonen. Over het leven op een kasteel hangt een romantisch waas en daarom laten ook nu nog rijke mensen voor zichzelf kasteelachtige landhuizen bouwen, bijvoorbeeld in de Verenigde Staten, een land dat zoals bekend geen middeleeuwse geschiedenis heeft, buiten de geschiedenis van de inheemse volkeren. In de Verenigde Staten is de bouwstijl van het neoclassisme (verwijzend naar de Oudheid) overigens populairder dan het verwijzen naar de Middeleeuwen. De Middeleeuwen staan voor veel Amerikanen ook voor een erfelijk ongelijkheidsbeginsel, terwijl men in Amerika eerder meritocratisch dan aristocratisch is ingesteld.
Voor meer zie: het-kasteel-als-erfgoed
Kasteel Stapelen in Boxtel, H. Bogaerts./Walter. Uit: Katholieke Illustratie, 1870/1871, Brabant-Collectie, Tilburg University